Türk kültüründe isim koymak hafif bir iş değildir. Bir bebek doğmadan önce başlar bu süreç. Aile büyükleri toplanır, isimler önerilir, beğenilir, beğenilmez, üzerine konuşulur, aylar boyunca düşünülür. Doğum gerçekleştiğinde bazı evlerde hâlâ ezan okunup isim verme geleneği sürer — büyük bir aile büyüğü, bebeğin sağ kulağına ezan, sol kulağına kâmet okur ve sonra üç kere ismini fısıldar.
Bu, sıradan bir tören değildir. Bu, bir bebeğin aile ağacına resmi olarak katıldığı andır.
Ama tuhaf olan şudur: çoğumuz, kendi ismimizin neden bu olduğunu bilmiyoruz.
Kendi İsminizin Hikâyesini Biliyor Musunuz?
Bir an durup düşünün. Anneniz babanız neden size bu ismi verdi? "Çünkü güzeldi" yeterli değil. Hangi büyük teyzenin önerdiği isimdi? Hangi şair yazmıştı bu ismi? Hangi sevilen amcanın adıydı? Hangi rüyada görülmüştü? Hangi anlamı taşıyordu?
Eğer cevap veremiyorsanız, yalnız değilsiniz. Çoğumuz aynı durumdayız. Bizden bir önceki kuşak çoğunlukla bu hikâyeyi yazmadı, ya da sözle aktarıldıysa unutuldu.
Ama sıra sizde. Çocuğunuzun ismi neden bu? Yazın.
Bir İsim Hikâyesinde Olması Gereken Detaylar
İyi bir isim hikâyesi şu sorulara cevap verir:
1. Kim önerdi? Anne mi, baba mı, babaanne mi, bir amca mı, uzaktan bir teyze mi? Belki rüyada görüldü. Belki bir dizide duyuldu. Belki bir şiirde okundu. Belki bir öğretmenden ilham alındı. Bu, ismin kökenidir.
2. Anlamı nedir? Çoğu Türk ismi köken olarak Arapça, Farsça ya da Türkçe'den gelir. Mesela "Defne" Yunanca'dan, "Nehir" Türkçe'den, "Kerem" Arapça'dan, "Bahar" Farsça'dan. İsmin anlamını ve hangi dilden geldiğini yazın. Çocuğunuz bir gün okulda bunu öğretmenine anlatabilmeli.
3. Kaç kişi öneride bulundu, kaçı reddedildi? Bu detay çok eğlenceli olabilir. "Önce sana 'Ela' demek istiyorduk ama babaannen 'aile büyüklerimizden bu isimde kimse yok, sevdiğimiz bir akrabanın ismi olsun' dedi. Sonra dedem 'Zeynep olsun' dedi ve hepimiz kabul ettik."
4. Bir aile büyüğünün ismi mi? Türkiye'de birinci kuşak isim koymanın en yaygın yöntemlerinden biri, vefat etmiş bir büyüğün ismini yaşatmaktır. Çocuğunuza dedesinin, büyük dedesinin ya da bir amcasının ismini verdiyseniz — o ismin orijinal sahibinin hikâyesini de yazın. Onunla nereden tanışmıştınız? Nasıl biriydi? Çocuğunuzun bir gün bu hikâyeyi okuduğunda, hiç tanımadığı dedesini biraz tanımış olacak.
5. İkinci ismi varsa, neden? Türkiye'de iki isim vermek yaygındır. Genellikle birinci isim sevilen, ikinci isim ise bir aile büyüğüne ithafen verilir. İki ismin de hikâyesini yazın.
6. Doğum sırasında ne hissettiniz? İsim koyma anı, çoğu zaman doğumdan hemen önce ya da hemen sonra olur. O an hangi duygulardaydınız? Korkmuş, heyecanlı, yorgun mu? İsmi söylediğinizde nasıl hissettiniz? "İlk söylediğimde dilim biraz tutuldu, çünkü onun adıyla tanışıyordum" gibi cümleler yıllar sonra çocuğunuza inanılmaz değerli gelecek.
Yazılı Kayıt Neden Önemli?
Sözlü gelenekler güzeldir ama dayanıksızdır. Bir nesil sonra detaylar bulanıklaşır. İki nesil sonra hikâye iyice eksilir. Üç nesil sonra hiç bilinmeyebilir.
Buna karşın yazılı bir kayıt — birkaç paragraflık bir not bile — yıllarca durur. Yüz yıl sonra bile durur. Çocuğunuzun çocuğunun çocuğu, "büyük büyük annesinin neden bu ismi koyduğunu" merak ettiğinde okuyabilir.
Bu yüzden Zeitarc'ta her bebeğin zaman çizelgesinde özel bir "İsim Hikâyesi" şablonu vardır. Bu şablonla:
- İsmin yazılışını ve anlamını kaydedersiniz
- Kim önerdi, neden önerildi, hangi alternatifler vardı yazarsınız
- O ana ait bir fotoğraf ekleyebilirsiniz
- Sesli bir kayıt ekleyebilirsiniz — kendi sesinizle hikâyeyi anlattığınız bir kayıt
- Aile büyüklerinin kullandığı sevgi adlarını da not düşebilirsiniz
Sevgi İsimleri de Kaydedilmeli
Türk ailelerinde her çocuğun resmi ismi dışında bir sürü sevgi ismi vardır. "Yavrum", "canım", "kuzum", "balam", "aslanım", "prensesim" — bunlar belki kıymetsiz görünebilir ama yıllar sonra bunları hatırlamak demek, bir dönemi hatırlamak demek.
Babaannenizin size hangi sevgi ismiyle hitap ettiğini hatırlıyor musunuz? Ya da o lakap nasıl ortaya çıktı? Bir gün siz çocuğunuz için bir sevgi ismi koyacaksınız. Onu da yazın. Çünkü o sevgi ismi, o yıllara ait bir damga olacak.
Adak ve Dualar
Birçok aile çocuk istemeden önce adak adar. "Eğer bir bebeğimiz olursa şunu yapacağız" diye söz verirler. Doğumdan sonra bu adağı yerine getirirler. Bu da kaydedilmeye değer bir hikâye.
Aynı şekilde, doğumdan sonra ya da isim verilirken yapılan özel dualar da vardır. Hangi büyüğünüz hangi duayı etti? Bu da bir parçadır. Yıllar sonra çocuğunuz "büyük dedem benim için ne dua etmiş?" diye merak ettiğinde, cevabı olsun.
Bir Kez Yapın, Sonsuza Kadar Kalsın
İsim hikâyesini yazmak için sadece bir akşamınızı ayırmanız yeterli. Belki bir saatinizi. Belki çocuğunuz uyurken, bir kahve eşliğinde, sakin sakin oturup hatırlamaya çalışın. Hatta eşinizle birlikte yapın — biriniz hatırlar, diğeriniz ekler. Aile büyüklerinizi arayıp onlara da sorun. "Anne, sen o gün ne demiştin?" diye sorun. Babanıza, kayınvalidenize sorun.
Bu hikâye bir gün çocuğunuza vereceğiniz en güzel hediyelerden biri olacak. Çünkü ismi taşıdığı sürece, o ismin neden taşıdığını da bilecek. Ve bir gün sıra ona geldiğinde, kendi çocuğuna isim koyarken, sizin yazdığınız bu hikâyeyi okuyacak ve aynı geleneği sürdürecek.
İsmini aldığı insanlardan, kendi çocuğuna verdiği isme uzanan bir bağ. Bu bağı bugün yazıyorsunuz.
Bekletmeyin. Çocuğunuzun ismi sadece bir kelime değil. Bir hikâye. Yazın.